Älemgoşarاَلـِـمـقــُـشـار

شمایل

وبلاگ ها و سایتهای ترکمنها و یا مرتبط

معرفی پایگاه اطلاع رسانی کتاب و نشریات ترکمن

مطلبی از : پایگاه اطلاع رسانی کتاب و نشریات ترکمن

مرحوم عاشورپور : تحلیلی بر کتاب تاریخ ترکمنستان‎
 مرحوم نورمحمد عاشور پور از محققان برجسته ترکمنستان بود که اصالت ایرانی داشت در طول 50 سال تحقیقات مداوم آثار ماندگاری در حوزه ادبیات ترکمن از خود بر جای گذاشت . . .

به گزارش اولین پایگاه اطلاع رسانی کتاب و نشریات ترکمنی (turkmenbook.com)این نوشته که به خامه ارزشمند او مرقوم گردیده ، ناظر بر نقد و بررسی کتاب تاریخ ترکمنستان (جلد اول ) می باشد که در جراید ترکمنستان منتشر شد اینک ترجمه آن از نظر خوانندگان محترم می گذراند:
تاریخ گذشته ترکمن ها، نه تنها توجه تاریخ نگارارن بلکه عموم مردم را به خود جلب می نماید. بویژه ملت رنج کشیده ما در طول قرنها مشقت و محنت به استقلال دست یافته و به بسیاری از مسائل با نگاهی جدید نگریسته؛ گذشته های خود را بازیابی می نماید. مردم بطور آشکار دوست دارند به کنه حقایق دست یافته، گذشته را دوباره مطالعه نمایند. از این منظر آثار منتشرۀ جدید دربارۀ تاریخ ملت ما اهمیت ویژۀ خود را دارد. چنین آثار علمی نه فقط در ترکمنستان بلکه در خارج نوشته و چاپ می شود.
در اواخر سال 1995 . . .

در جمهوری اسلامی ایران از طرف مؤسسه انتشارات وزارت امور خارجه، کتابی تحت عنوان «تاریخ ترکمنستان جلد اول» چاپ شد که در این اواخر در زمره کتابهای علمی بشمار می رود که به زبان فارسی نشر یافته است.
کتاب در دوهزار تیراژ منتشر شده است. نویسنده آن که از ترکمنان ایران بوده، نویسندۀ آثار علمی بسیار، دانشمند تاریخدان «ارازمحمد سارلی» است. از این نویسنده جوان پیشتر کتاب «ترکستان در تاریخ» در سال 1985 در تهران چاپ شده است.
از ایشان مقالاتی همچون مختموقلی، شاعر ترکمن- منطقه گرگان در صدارت امیرکبیر- علاقمندی به اسلام در ترکمنستان و مقالاتی نظیر آن در نشریات ایران به چاپ رسیده است.
کتاب «تاریخ ترکمنستان – جلد اول» به بررسی تاریخ ترکمن در قرن نوزدهم بویژه سه ده از دهه های 50،60، 70، تاریخ ترکمن اختصاص یافته است؛ زیرا در آن سالها آسیای مرکزی تاریخ پرفراز و نشیب مهم، پیچیده و سرنوشت ساز خود را سپری می کرد.
این دوره با لشکرکشی قشون روس به آسیای مرکزی ارتباط تام دارد. فتح این مناطق آرزوی دیرینه آنان بوده است.
در نتیجه این لشکرکشی تغییرات اساسی در ساختار دیرپای سیاسی، فرهنگی، دینی ملل آسیای مرکزی پدید آمد. این تحولات در اوتوریته و زندگی عشیره ای و مشیتی مردم تأثیرگذار بود.
روسیه با الهام از وصیت نامۀ مشهور پطر کبیر (1725-1682) دستیابی به آبهای آزاد و رسیدن به آبهای گرم اقیانوس هند را هدف قرار داده بود. جنگ های ترکستان و نبردهایی که در ترکمنستان بوقوع پیوسته جملگی در راستای حصول به این هدف صورت گرفته بود. در «تاریخ ترکمنستان» در رابطه با این موضوع مسائل سیاسی، اقتصادی، نظامی، دیپلماتیک بطور دقیق مورد بررسی قرار می گیرد.
نویسنده این کار علمی را در طول ده سال و در نتیجۀ مطالعه و بررسی بسیاری از متون، اسناد تاریخی تألیف کرده است. بویژه نکته حائز اهمیت آن است که نویسنده از جدیدترین منابع بهره برده که بسیاری از آن تاکنون ناشناخته مانده و در چرخۀ بهره برداری علمی قرار نگرفته بود. از جمله این منابع می توان به نسخ خطی مورد استفاده ایشان اشاره کرد.
همچنین اسناد دولتی و دست نوشته های مربوط به قرن نوزدهم قابل توجه است. علاوه بر آنکه نویسنده به منابع فارسی به وفور استناد جسته، از منابع انگلیسی، ترکی، فرانسوی و روسی نیز بهره برده است. غنای این کتاب را فهرست منابع و دست نوشته هایی نشان می دهد که در پایان آن تعداد آن هم مندرج است. در کنار آن در آخر کتاب در بخش ضمائم تصاویری از شخصیت های مشهور و سران طوایف و خوانین ترکمن در کنار ناصراالدین شاه و نمونه هایی از دست نوشته ها قرار گرفته است. این کتاب شش بخش دارد. در ابتدا دربارۀ جغرافیای ترکمنستان و تاریخچۀ مختصر آن اطلاعات داده شده است.
با استناد به منابع تاریخی گفته شده که ترکمن ها در شش هزار سال پیش در ناحیۀ شمالی اشیق گل در میانه سیر دریا و جیحون زندگی می کرده اند.
سرزمین ترکمنستان کنونی، از دیرباز مسکونی بوده، 4 الی 6 قرن قبل از میلاد امپراتوری هخامنشی، سپس اشکانی ها حکومت می کرده اند. در قرن سوم تحت کنترل ساسانی ها در آمده است. در قرن پنجم بر اثر هجوم هون ها، ساسانی ها مجبور شدند تا به نواحی کوپت داغ عقب نشینی کنند. در قرن یازدهم و دوازدهم اقوام ترک در بخش جنوبی و غربی آسیای مرکزی ساکن شده اند.
نویسنده یادآور شده است، ترکمن ها از نسل اغوز هستند و اغوزها نیز از نواحی اورخون تا سیردریا و از آن سوی به سمت جیحون و قره قوم حرکت کرده اند.
دربارۀ پیدایش نام ترکمن باید گفت با متداول شدن نام ترکمن کلمۀ اوغوز از تداول می افتد. نام ترکمن در «دایرة المعارف چین» به صورت توکومونگ نوشته شده است.
(مراجعه شود به امپراتوری صحرانوردان ، تهران، 1986) دانشمند سیاح و جغرافیدانان قرن دهم شمس الدین ابوعبدا… محمد بن احمد مقدسی در کتاب «احسن التقاسیم فی …» (نوشته شده در سالهای 987-984) وقتی که درباره شمال شرقی و غربی سیرام اطلاعات داده؛ نام ترکمن را بکار برده از آن پس این عنوان در منابع علمی بکار رفته است.
نویسنده به بیان مختصر تاریخ ترکمنستان پیش از اشغال روسیه پرداخته است؛ پس از ظهور اسلام در سرزمین ترکمنستان مراکز مدنی شکل گرفته و شخصیت های بزرگی از نویسندگان، شاعران، رشد و نمو کرده اند.از میان آنان می توان به عباس مروزی، ابونصر بشر حافی، حبش حاسب، نحمد نشائی، احمد مرورودی، ابوسعید ابوالخیر، ابوالعباس لوکری عبدالرحمن خازنی ، ابوالفتح عبدالکریم شهرستانی، محمد بن منور، حسام الدین ابیوردی و صدها شخصیت علمی که در زمینه های مختلف علوم صاحب اثر بوده اند، اشاره داشت.
مقولۀ اساسی «تاریخ ترکمنستان جلد اول» از بخش دوم شروع می شود. در این بخش تاریخچۀ نفوذ روسیه در آسیای مرکزی از جمله ترکمنستان بطور اختصار مورد بررسی قرار می گیرد. نفوذ روسیه دراین مناطق به آسانی میسر نمی شود. چراکه دول همسایه رقابت شدیدی را برای تسلط بر این مناطق آغاز می نمایند. بر این اساس بخش سوم کتاب تدوین گردیده و عنوان «رقابت کشورهای همجوار در ملک ترکمانیه» را بخود گرفته و مسائل مختلف با توضیحاتی کوتاه مطرح گردیده است. بویژه صدر اعظم ایران، امیرکبیر مخالفت خود را با اشغال آشوراده توسط روسیه اظهار داشته ؛ تضاد قاجاریه با ترکمن ها، جنگ های مرو و قاری قلعه، فعال تر شدن انگلیس، وضعیت ترکمن های بخارا و خیوه، شورش ترکمنان خیوه در سال 1856 ومسائلی نظیر آن بیان می شود. تلاش روسیه جهت تصرف مناطق ترکمنستان چند سالی به طول می انجامد. بدین جهت چهارمین بخش کتاب برای روشن شدن این موضوع اختصاص پیدا می کند و با عنوان «مقاومت ترکمن ها در برابر پیشروی روسیه» می آید. در این بخش تصرف خیوه توسط قشون روس ، و قتل عام ترکمنان نواحی خیوه با بی رحمی کامل با تفاهم روس و انگلیس برای تقسیم ترکستان نفوذ و جایگاه یافتن روس در برخی از مناطق ترکمن نشین (1874) ارتباط ژنرال های روس با جنبش های تکه ها، مباحثات داخلی ژنرال ها موضوعاتی از آن قبیل را در بر می گیرد.
بخش پنجم کتاب با عنوان « قدرت یابی تکه ها و تشکیل مجلس جمهوریت « شامل مباحثی جدی می باشد. پادشاهان روس با اهداف شوم خود برنامه ریزی می کنند تا مقاومت ترکمن ها را شکست دهند. ژنرال ها جهت تسخیر آخال تکه نقشه ها می ریزند. از یک طرف، ژنرال اوماکین مذاکره می کند و از طرف دیگر پادشاه قاجار جهت فرونشاندن آتش جنگ وارد صحبت می شوند. (1879) تکه ها در نتیجۀ اتحاد خود دوباره قشون روس را شکست می دهند. در آن زمان در نتیجۀ رقابت ایران و روسیه بر سر ملک ترکمانیه تنش شدیدی در می گیرد (1878) تکه ها آماده مقابله با اشغال گران روس می شوند. بدین جهت تلاش های دیپلماتیک خود را شروع می کنند. در این حال هجوم قوای روس هم از سر گرفته می شوند و سرآغاز فاجعۀ گوگ تپه از همین نقطه است. در سال 1881 ، قرارداد آخال به امضاء رسیده و حدود مرزی ایران و روسیه مشخص می شود.
بخش ششم به مناسبت آن واقعه تلخ تاریخی به نام «فاجعۀ گوگ تپه و قرارداد آخال » ترتیب یافته و رشادت های شگفت آفرین تکه ها را به نمایش گذاشته است. در آن بخش متن قرارداد آخال نیز گنجانده شده است.
اطلاعاتی که در کتاب آورده شده، حاصل نوشته های کسانی است که خود شاهد وقایع آن زمان بوده اند. از این نظر نوشتۀ ماگاهان خبرنگار روزنامه «نیویورک گرالد» را نمی توان بدون احساس همدردی مطالعه کرد.
او وقایع عینی را از جمله روستاهای آباد، مزارع و کشتزارها را که در آتش اشغال گران روس سوخته را به نگارش در آورده است.
در حالیکه یک نفر مرد در روستا و مزارع نبوده، ارتش روسیه بدنبال زنان، کودکان و پیرمردان فراری تعقیب کنان رسیده با بی رحمی تمام آنان را از دم تیغ گذرانیده اند. حتی کودکان گریان و ترسان را گرفته داخل آتش انداخته اند. نوشته های ماهاگان حوادث را در برابر خواننده زنده می کند. او با نوشته های واقعبینانه و روشنگرانۀ خود بعنوان یک اثر ماندنی در تاریخ ترکمن بشمار می رود. (صص201-192) .
کتاب با طرح موضوعات مختلف به یک حقیقت اشاره می کند. آن هم فدا شدن ملت های کوچکتر در برابر قدرت های بزرگ همسایه است. این موضوع در تاریخ ملت ترکمن بوقوع پیوسته است. تاریخ ملت ترکمن در قرن نوزدهم بطور کامل گواهی آن است. اما ملت دلیر و وفادار به وطن و ایل خود توانسته است روحیه بلند خود را حفظ نماید. چراکه سرداران شجاع آنان به مردم خود آموخته اند تا به آرمانهای ملی خود پایبند باشند و آن را وصیت خود قرار داده اند. بر اساس روایت های تاریخی نوربردی خان در اواخر عمر خود به بیماری ناشناخته ای دچار می شود. در آن حال دو نفر بیگانه آمده خود را طبیب جا می زنند و خان را مداوا می کنند. اما تلاش های آنان نتیجۀ معکوس می دهد. در حقیقت آنان با نام طبابت به میان تکه ها آمده قصد برآورد توان نظامی تکه ها و از بین بردن رهبران آن را داشتند. بعد از طبابت آنان وضعیت نوربردی خان بهتر نشده روزبه روز حال او به وخامت می رود و بدین گونه بزودی وفات پیدا می کند. او قبل از مرگش چنین سخنرانی کرده است:
الحمد سیزه یاربولسون الحمد یارتان باد
قل هوا.. یول بولسون قل هوا… راهتان باد
دیلک نگیز ا… غه یتسین دعایتان مسموع خداوند باد
درگاهیندا قبول ادسین و در درگاهش مقبول
تانگری تبارک اوز ملکینده آمان ساقلاسین
خداوند پاک در ملک خویش سلامت بدارد
ایشی نگیزی رواج ادسین به کارتان رواج و رونق دهد

او سپس خطاب به روس ها می گوید: « ای دشمن مظلومان و ستمدیدگان اگر جرأت داشتید در برابر انگلستان و آمریکا کشورهای بزرگ قد علم می کردید. اگر انسانیت داشتید، مردمان بی دفاع ما را زیر گلوله باران توپ ها و مسلسل های خود نمی گرفتید.» سپس متوجه فرماندهان ترکمن شده، سفارش می کند: « ای سروران و جنگاوران، لحظات تاریخی حساسی را پشت سر می گذاریم. دشمن بر صغیر و کبیر ما رحم نکرده، سرزمین ما را آماج حملات خود کرده است. اینک رسالت شرعی و انسانی ایجاب می کند تا برای حفظ کیان خود مهیا باشیم … » او بلافاصله بعد از ایراد این نطق، در همان جا جان می سپرد

در «تاریخ ترکمنستان- جلد اول» دربارۀ وقایع استان بالکان کنونی اطلاعات جالبی بدست آمده است. نقش تاریخی و اهمیت استراتژیک شهرهای اترک، کراسنوادسک (ترکمنباشی کنونی) ، قزل آروات، چکشلر بیان گردیده و نام دولت علی خان، سلطان خان، قان گلدی خان، میرزاخان، مرگن، آق اویلی، خوجم گلدی، تقان قاضی، تنقرقلی و بازهم نام دهها شخصیت به چشم می خورد. بویژه دربارۀ قیام قیات خان، اطلاعات بسیار جالبی گنجانده شده است. این کتاب در آموزش تاریخ ترکمنستان یک منبع تازه می تواند باشد. اطلاعات موجود در آن برای تاریخدانان ترکمنستان نیز بدون شک مفید و سودمند است. در خصوص کتاب پاره ای نکات را می توان یادآور شد. نویسنده در فهرست منابع خود به کتاب چند جلدی «تاریخ ترکمنستان اس.اس.ار» اشاره نکرده است.
چرا که جلد مربوط به قرن نوزدهم را مورد بررسی قرار داده، ارزش واقعی آن را مشخص نکرده است. برخی اسامی اشخاص در بخش های مختلف بصورت مختلف و یا نادرست نوشته شده است. حتی اسامی کسانیکه آثار برگزیده مختومقلی را آماده کرده اند (1993). نیز به نام آمانف و به سال 1988 آمده است. گذشته از نواقص ناچیز، با تأکید بر این کار مهم ارازمحمد سارلی ، در آینده نیز در کارهای علمی بر او آروزی موفقیت داریم.

Filed under: معرفی وبلاگها و سایتها

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: